Tüngemek Ne Demek? Tüngemeli Türkü Faslı

Tüngemek Ne Demek? Kısa Cevap

Tüngemek, TDK'ye göre "hendekten ya da yüksekten atlamak, yukarıya doğru sıçramak" demektir. Köy ağzındaki kullanımı biraz daha geniştir: yerinde duramamak, içi kıpır kıpır olup zıplamak. Tüngemeli türkü ise insanı oturduğu yerden kaldırıp zıplatan oyun havasıdır; bu işin şahı da bizim oraların "Güssün"üdür.

Bu kelimeyi sözlükten öğrenmedim; sözlükte olduğunu sonradan görünce şaşırdım hatta. Bizim orada tüngemek gündelik hayatın kelimesiydi: çocuk hendekten tünger, oğlak taştan taşa tünger, düğünde davul coştu mu delikanlı yerinden tünger. TDK'nin iki satırlık tanımına sığmayacak kadar hareketli bir fiil yani :)

Kelimenin tınısı bile iş görüyor üstelik: tün-ge-mek. Söylerken insanın dili damağında bir kere sekiyor sanki. Zıplamakla da tam aynı şey değil bana sorarsanız; zıplamak düz yerde olur, mekaniktir. Tüngemek ise yüksekten, hevesle ve biraz da gösterişle yapılır. Zıplayan çocuk enerji atıyordur; tüngeyen çocuk seyirci topluyordur :)

Cümle İçinde Kullanalım

Kelimeyi bizim köyden bir cümleyle görelim: "İrbem len, bi tüngemeli türkü çalıve de acık gurtlaamızı dökeem 😋"

Şehirlisi için tercüme edeyim: "İbrahim'ciğim, oynak bir türkü çalıver de içimizdeki oynama isteğini biraz giderelim." Buradaki "kurdunu dökmek" de başlı başına güzellik: bir şeyin kurdunu dökmek, içinde birikmiş isteği doyasıya gidermek demektir. Oyun kurdu, gezme kurdu, türkü kurdu... İçinde hangisi varsa, dökmeden rahat edemezsin.

Tüngeme Anını Fotoğraflamak

Fotoğrafçı gözüyle de iki kelam edeyim: tüngeme anı, çekmesi en keyifli ama en insafsız karelerdendir. Sıçrayan her şey — çocuk, at, oğlak, düğünde coşan delikanlı — havada topu topu bir nefeslik kalır; deklanşöre tam tepe noktasında basacaksın ki kare "uçuyor" gibi dursun. Erken basarsan daha yerden kesilememiş, geç basarsan düşerken yakalamışsın; ikisi de tüngeme değil, düşme fotoğrafı olur. Seri çekim burada can dostunuzdur.

Tüngeme Garantili: Güssün

Tüngemeli türkü için tavsiyem baki: Google'a "a güssün" yazın ve izleyin 😂 Tüngeme garantili. Güssün, Gülsün adının yöresel söylenişi; türküsü de Teke yöresinin (Burdur-Antalya havzası) sevilen oyun havalarından biri olarak bilinir. Davul bir girdi mi ayakların karar vermesi gerekiyor: ya oturup dinleyeceksin — ki mümkün değil — ya da tüngeyeceksin. Aşağıya köy şenliğinden bir icrasını bırakıyorum; deneyin, bana dönersiniz.

Sözün Özü

Tüngemek gibi kelimeler sözlükte durduğu gibi durmuyor; içinde davul var, hendek var, çocukluk var. Kelime defterime daha önce Goklangız'ı ve İlme Dudu'yu yazmıştım; tüngemek de aralarındaki yerini alsın. Peki sizi oturduğunuz yerden tüngeten türkü hangisi? Yorumlara yazın da çalma listesi zenginleşsin :)