Gramer Hatalarımız: De Da Yazımı, Yalnız/Yanlış ve Tabi/Tabii

"Bayramlar da büyüklerimizi yanlız bırakıp yalnış yapmayalım. Tabi bu mesaj da geçen büyüklerimiz kısmına yakın da bende tabii oluyorum."

Buraya kadar yazılan sekiz hatalı kelimeyi bulalım ve düzeltelim. İnanın, gramer kurallarına uygun yazılmış bir makale, köşe yazısı, hikâye ya da kitap; okuması o kadar keyifli oluyor ki anlatamam. Bizim ülkemizde 12 sene zorunlu eğitim var ve ilk yıllardan itibaren Türkçe derslerinde bu kurallar öğretiliyor. Şimdi bu sorun kimde bilmiyorum: ya öğretenlerde, ya eğitimin içeriğinde, ya da öğrenenlerde. 12 yıl bu eğitimi alıp da insan nasıl ayrım yapamaz, aklım almıyor.

Yukarıdaki 16 kelimelik paragrafta tam sekiz gramer hatası var: Bayramlar da, yanlız, yalnış, Tabi, mesaj da, yakın da, bende, tabii. Ne kadar da zor değil mi okuması :) Şimdi tek tek düzeltelim.

De/Da Ekinin Yazımı

Bayramlar da artık çok keyifsiz olmaya başladı. Buradaki "da"nın ayrı yazılması gerektiğini nasıl anlıyorum? Eki kaldırıyorum ve cümleyi yeniden okuyorum: "Bayramlar artık çok keyifsiz olmaya başladı." Anlam bozulmadı; o hâlde bu "da" ayrı yazılır (dahi anlamındadır).

Bayramlarda büyüklerimizin hatrını sormalıyız. Buradaki "da" ise bitişiktir. Nasıl anlıyoruz? Aynı yöntemle: "da"yı kaldırınca "Bayramlar büyüklerimizin hatrını sormalıyız" gibi bozuk bir cümle kalıyor. Anlam bozuluyorsa ek bulunma hâlidir, bitişik yazılır. Örnek cümlemizdeki doğrular da buna göre: "Bayramlarda", "mesajda", "yakında"; ama "ben de" ayrı — çünkü "ben de tabi oluyorum"daki "de", dahi anlamında.

Yalnız mı, Yanlız mı? Yanlış mı, Yalnış mı?

Bu ikili, Türkçenin en çok karıştırılan çiftidir; üstelik ikisinde de aynı oyun oynanır, harfler yer değiştirir. Ezberi kökten yapalım: yalnız, "yalın" kelimesinden gelir; yalın kalan, tek kalan demektir. Yal-nız. Yanlış ise "yanılmak" fiilinden gelir; yanılan insan yanlış yapar. Yan-lış. Kökü hatırlayan, harfi şaşırmaz. Yani: büyüklerimizi yalnız bırakmayalım, bırakırsak yanlış yapmış oluruz.

Tabi mi, Tabii mi?

İşin en zarif tuzağı bu: ikisi de doğru kelimedir ama anlamları farklıdır. Tabii (çift i), "elbette, doğal olarak" demektir: "Tabii ki gelirim." Tabi (tek i) ise "bağlı, uyan" demektir: "Ben de bu kurala tabi oluyorum." Örnek paragrafımızda ikisi tam ters kullanılmış; cümlenin başındaki onay "tabii" olacak, kurala uyma ise "tabi". Küçük i, koca anlam farkı.

Doğrusuyla Baştan

"Bayramlarda büyüklerimizi yalnız bırakıp yanlış yapmayalım. Tabii bu mesajda geçen büyüklerimiz kısmına yakında ben de tabi oluyorum." İşte şimdi okuması keyifli :) Sekiz hata gitti, anlam yerine oturdu; üstelik yazan da yaş aldığını kabullenmiş oldu.

Sözün Özü

Derdim bilgiçlik değil; kelimelere emek etmek. Fotoğrafta kadraja gösterdiğimiz özeni, yazıda imlaya göstermek de aynı işçilik. Dil faslını sevenlere iki yönlendirme daha: Dilin Kemiği ve Tırnak İçinde yazıları da bu defterin sayfaları. Peki sizin gördüğünüz en efsane yazım hatası neydi? Tabela, menü, mesaj... Yorumlarda toplayalım, gülelim ama düzeltelim de :)